Mashoma apfuura 445 mamirioni emakoreNyika yakasangana nenguva dzakaoma zvikuru munhoroondo yayo: kutsakatika kukuru kwakaparadza vanhu vakawanda panyika. 85% yemarudzi egungwaKure nekunge iri mugumo wemutambo, njodzi iyoyo yezvisikwa yakavhura chitsauko chitsva chose chehupenyu mumakungwa.
Chidzidzo chakaburitswa mumagazini Sayenzi Inofambira Mberi zvinoratidza kuti, mumamiriro ezvinhu iwayo edambudziko repasi rose, Hove ine muromo weshaya yakaonekwa ndokutanga kutonga, inozivikanwa se gnathostomes. Nekuda kwekuongorora kwakadzama kwe mazana maviri emakore ezvinyorwa zvezvisaririraChikwata chesainzi chakakwanisa kutsanangura kuti njodzi yemamiriro ekunze yakazokonzera sei kukura kwemhuka dzekutanga dzine mutsipa dzine shaya.
Nyika isingazivikanwe: iyi ndiyo yaive yakaita Nyika munguva yeOrdovician
Munguva Nguva yeOrdovicianMunguva iri pakati pemakore angangoita mamiriyoni mazana mana nemakumi masere nematanhatu nemazana mana nemakumi mana nematatu apfuura, chitarisiko chepasi chakanga chisina kufanana nezvachiri nhasi. gondwanaNzvimbo yataizowana South America, Africa, Australia, Antarctica, India, neMadagascar nhasi, yaive yakawanda kwazvo yenzvimbo dzakabuda uye yakakomberedzwa ne makungwa asina kudzika, ane mwero.
Muchiitiko ichocho, Matanda acho akanga asina chando zvachose uye mvura yacho yaidziya, zvaifadza mhando dzakasiyana-siyana dzezvisikwa zvemugungwa zvisina mapfupa emusanaalgae nemhuka dzekutanga dzisina shaya. Zvisinei, kuenzana uku kwaisazogara kwenguva refu: pasi rose rakanga rava pedyo nechimwe chezvisikwa izvi. kuchinja kukuru kwemamiriro ekunze yenhoroondo yayo yezve geology.
Data rakaunganidzwa nechikwata chepasi rose rinoratidza kuti, nekukurumidza kana tichitarisa geology, Mamiriro ekunze akachinja kubva pakupisa kwepasi kuenda pachando.Kuchinja uku kwakangoerekana kwatanga zviitiko zvakawanda zvakazopedzisira zvachinja hupenyu mumakungwa asina kudzika akapoteredza Gondwana.
Sekureva kwevaongorori, kutonhora kwacho kwakanyanya zvekuti Makungwa akaita sezvipanji zvinorasikirwa nemvura.Mvura yegungwa yakaderera, nzvimbo huru dzemahombekombe dzakaonekwa pachena, uye nzvimbo itsva dzepasi dzakaonekwa. chando chakakura Mugumisiro wacho waive kunyangarika kwenzvimbo zhinji dzemugungwa idzo, kusvika panguva iyoyo, dzaive nzvimbo dzinonyanya kushaikwa dzehupenyu hwemarudzi akasiyana-siyana.
Munzvimbo iyi ine utsinye, nharaunda dzemugungwa dzakasangana nekumanikidzwa kwakanyanya kwezvakatipoteredza. kurasikirwa kwenzvimbo dzegungwa, kuchinja kwekupisa kwemvura, uye kuchinja kwemakemikari egungwa Izvi zvakaguma nekuputsika kwezvipenyu zvakawanda zvaizivikanwa mumakungwa eOrdovician.
Kutsakatika kukuru mumafungu maviri
Kutsakatika kwe Ordovician wekare Kwakanga kusiri kurova kamwe chete, asi maitiro akaomarara akaitika muna mafungu maviri makuruChidzidzo chitsva ichi, chakavakirwa pamafossil kubva kumakondinendi akati wandei, chinotsanangura kuti chikamu chimwe nechimwe chezvikamu izvi chakakanganisa sei nharaunda dzemugungwa zvakasiyana.
In the danho rekutangaIchitungamirirwa nekuwedzera kwechando pamusoro peGondwana, nyika yakachinja kubva pamamiriro ekunze anodziya kuenda kune anotonhora zvakanyanya. Kuchinja uku kwakaderedza zvakanyanya mwero wegungwa, zvichiratidza nzvimbo dzakakura dzegungwa risina kudzika uye kubvisa nzvimbo dzinokosha dzekugara pamhenderekedzo yegungwa kune mhando dzakawanda dzemhuka. Nzvimbo dzakanyanya kukanganiswa ndidzo dzaive nemarudzi akasiyana-siyana emhuka dzisina mapfupa emusana nemhuka dzekare dzine mapfupa emusana.
La wechipiri wave Yakasvika mamiriyoni mashoma emakore gare gare, apo mamiriro ekunze akachinja kamwe kamwe zvakare. Kunyunguduka kwechando kwakakonzera kumwe kukwira kwegungwa uye kwakaburitsa huwandu hwakawanda hwe mvura inodziya, isina okisijeni yakakwana uye yakazara nemakemikari esarufaMhuka dzakanga dzakwanisa kuchinjika kuchando dzakabva dzatarisana nenzvimbo yakatarisana neyakanga yadzibvumira kurarama.
Kukanganiswa kwemamiriro ekunze kaviri uku kwakakonzera migumisiro yakaipa: huwandu hwakawanda hwezvisikwa zvemugungwa hwakanyangarika zvachose. Zvisinei, zvinyorwa zvezvisaririra zvakaongororwa zvinoratidza zvakajeka kuti, mushure mekuputsika uku, hapana kubuda kwemvura zvachose mumuviriasi kutanga kwekugadziriswazve kwakadzama kwezvakatipoteredza.
Vanyori vechidzidzo ichi vanosimbisa kuti, kunyange zvazvo Zvikonzero zvekutsakatika kwemarudzi akawanda emhuka hazvisati zvanyatsonzwisiswa.Zviri pachena kuti izvi zvakachinja zvikuru nhoroondo yemhuka dzine mapfupa anotenderera. Sezvinotsanangurwa nemuongorori Lauren Sallan, wekuOkinawa Institute of Science and Technology (Japan), kuti, panguva iyi ndipo chaipo pakaitika dambudziko iri. Hove dzakaita shaya dzakatanga kutonga mamwe mapoka.
Nzvimbo dzekugara, kuparadzaniswa uye kukwira kwegnathostomes
Chimwe chezvinhu zvinonakidza zvebasa iri ndechekuvakazve nzvimbo dzekuchengetedza zvakatipoteredza izvo zvakabvumira zvimwe zvisikwa zvine mapfupa emusana kuti zvirarame panguva yekutsakatika uye mushure mekutsakatika. Muongorori Wahei Hagiwara nechikwata chake vakaunganidza nyowani dhatabhesi kubva mumafossil akawanikwa kwemakore anopfuura mazana maviri epaleontology, achitarisa paLate Ordovician neEarly Silurian.
Ruzivo urwu runoratidza kuti, kunyange hazvo mapoka mazhinji akaparadzwa, mamwe Zvisikwa zvine mapfupa emusana zvakasara zvakangogara munzvimbo shoma.Idzi dzaive nzvimbo dzakaparadzana zvechokwadi uko mamiriro ezvinhu aive akanaka zvishoma. Munzvimbo idzi dzakaganhurirwa, makwikwi akadzikira zvakanyanya nekuda kwekutsakatika kwezvisikwa zvakawanda zvine simba.
Mukati mehurongwa ihwohwo nharaunda dzine mipata yakawanda yekuzadza, the gnathostomes —mhuka dzekutanga dzine mapfupa ane hinged beams— dzakawana mukana wakasiyana. Nevadzivisi vashoma uye nzvimbo dzakawanda dzisina chinhu dzezvakatipoteredza, hove idzi dzakakwanisa kuwedzera munzvimbo dzakasiyana dzegungwa uye kushandisa zviwanikwa zvitsva zvekudya.
Masayendisiti anoenzanisa mamiriro ezvinhu aya nechiitiko chekare che Nhanga dzeDarwin dziri muGalapagos IslandsPakusvika munzvimbo ine zviwanikwa zvakasiyana-siyana uye makwikwi mashoma, huwandu hweshiri idzi hwakatanga kuzivikanwa zvishoma nezvishoma, zvichiita kuti pave nemarudzi ane misoro yemhando dzakasiyana kwazvo zvichienderana nekudya kwavo. Chimwe chinhu chakafanana chingadai chakaitika nehove yekutanga ine shaya munzvimbo idzodzo dzekare dzeSilurian.
Nguva Hove dzejewed dzaingowanikwa munzvimbo dzakadai kuchamhembe kweChina chete.Hama dzavo dzisina shaya dzakaramba dzichishanduka-shanduka mune dzimwe gungwa, uko dzakaramba dzakawanda kwemakore anopfuura mamiriyoni makumi mana. Kushanduka-shanduka uku kunoratidza kuti mukana wekutanga we gnathostomes hauna kunge wakakurumidza kuitika pasi rose, asi wakabatana nekufamba kwenguva padzakatora nzvimbo itsva.
Kubva panjodzi kusvika pakugadzirisazve zvakatipoteredza
Chimwe chezvakawanikwa zvikuru muchidzidzo ichi ndechekuti kutsakatika kweOrdovician kwakaitika semhando ye "kugadziriswazve kwezvakatipoteredza"Pane kubvisa zvachose chimiro chezvakatipoteredza, chiitiko ichi chakabvumira mamwe mapoka ezvisikwa kugara mu nzvimbo dzakasunungurwa ne conodonts, arthropods nezvimwe zvisikwa zvisina mapfupa emusana izvo zvaive zvichitonga kusvika panguva iyoyo.
Tsvagiridzo inoratidza kuti, mushure medambudziko, zvisikwa zvemugungwa zvakazvigadzirisa kuita zvivakwa zvakafanana nezvakamboitika, asi yakazara nemarudzi akasiyana-siyanaNemamwe mashoko, magadzirirwo ezvakatipoteredza—ndiani ane basa rei muchikamu chezvekudya, rudzii rwenzvimbo dzekugara dziripo, kuti simba rinoyerera sei—akavakwazve achitevedzera maitiro akafanana, kunyangwe paine vatambi vatsva.
Maitiro aya aisazova nyaya yega. Sekureva kwevanyori, mukati menguva yese Paleozoic Maitiro akafanana anoonekwa mushure mezvimwe zviitiko zvikuru zvekushushikana kwezvakatipoteredza. Chiitiko chega chega chekutsakatika, chine chekuita nekuchinja kwemamiriro ekunze kana kemikari mumakungwa, chingadai chakakonzera kutenderera kunogara kuchiitika kwe "diversity reset" umo mamwe mapoka anonyangarika uye mamwe anosiyana-siyana kuti atore nzvimbo yawo.
Muchiitiko ichi, hove dzine shaya dzinoonekwa seimwe yehove dzinonzi vakundi vakuru vekushanduka-shanduka yedambudziko iroro. Pavakangojaira nzvimbo itsva dzegungwa uye nekuwana zviwanikwa zvaimboshandiswa nezvimwe zvipenyu, gnathostomes vakakwanisa kuwedzera kupararira kwavo uye kuwana kusiyana-siyana kunoshamisa.
Chichiri chinhu chakavanzika kunharaunda yesainzi ndechekuti nei, pakati pevaya vakapona kutsakatika kwegungwa, Hove ine shaya chaiyo ndiyo yakazopedzisira yakunda. kwenguva refu. Kunyange hazvo shaya dzakarukwa dzakapa mukana wakajeka wekudyisa nenzira dzakasiyana-siyana, tsvakurudzo ichiri kuitwa kuti ione kuti ndezvipi zvimwe zvinhu zvakabatsira pakubudirira kwadzo.
Kusiyana-siyana kwehove dzeshaya uye nhaka yadzo
Sezvo zvipenyu zvemugungwa zvakadzoka kubva mukutsakatika, gnathostomes dzakatanga kukura mhando dzakasiyana-siyana dzehupenyu nemararamiroVazhinji vavo vakajaira nharaunda dzematombo egungwakukudziridza miviri yakapfava, kugona kwakasiyana kwekushambira, uye, mune dzimwe nguva, dzimwe nzira uye dzakanyanya kusarudzwa dzekuvaka muromo.
Zvitsva izvi zvakabvumira hove dzine shaya kuti dziongorore mhando dzakasiyana dzekudya, kubva pamhuka dzinofamba-famba kusvika kune mhuka dzinossile, zvichidzipa mukana wekushanduka-shanduka kwezvakatipoteredza izvo mamwe mapoka aisava nazvo. Nekufamba kwenguva, kushanduka-shanduka uku kwakabatsira kuti pave nekubuda kwe madzinza akasiyana-siyana ari kuramba achikuraizvo zvaizozopedzisira zvaita kuti pave nemapoka makuru emhuka dzine mapfupa anotenderera mumutsipa nhasi.
Nhasi, ruzhinji rwemhuka dzine mapfupa anotenderera—kusanganisira hove dzemabhonzoMashaki, mhuka dzinogara mumvura nepanyika, zvinokambaira, shiri, uye mhuka dzinoyamwisa—zvose zvinobva kumhuka dzekutanga dzakashandisa mukana wemukana wakavhurwa mushure mekutsakatika kweOrdovician. Kubva pamaonero ekushanduka-shanduka, mavambo edzinza redu pakupedzisira anodzokera shure panguva iyoyo. chiitiko chedambudziko uye kugadziriswazve kwezvakatipoteredza.
Kunze kwekungofarira zvepaleontology chete, rudzi urwu rwekudzidza runopa zviratidzo zvakakosha zvekunzwisisa kuti zvisikwa zvegungwa zviripo zvinogona kupindura sei shanduko dzezvakatipoteredza dzakakurumidzaKunyange hazvo mamiriro ezvinhu anhasi aine zvikonzero zvakasiyana-siyana—zvakadai semabasa evanhu uye shanduko yemamiriro ekunze inokonzerwa nevanhu—nhoroondo yezve geology inoratidza kuti shanduko huru mumamiriro ekunze nemakungwa dzinowanzo perekedzwa kugadziriswa kwakadzama muzvipenyu zvakasiyana-siyana.
Kubva kuEurope, uko kune tsika yakasimba yekutsvagisa muzvidzidzo zvepareontology yegungwa nenzvimbo dzakawanda dzezvisaririra zvakapararira munyika dzakadai se Spain, United Kingdom kana GermanyRudzi urwu rwebasa runoteverwa nekungwarira kukuru. Ruzivo rwakawanikwa kubva kumatunhu ekuEurope, pamwe chete neaya anobva kuAsia, America, nedzimwe nyika, runotibvumira kuvaka maonero epasi rose ekuti makungwa akachinja sei munguva yegeology.
Nhoroondo yehove dzine shaya inoratidza kuti Chiitiko chinotyisa chinogona kuva chikonzero chedanho idzva rekushanduka-shanduka kwezvinhu.Kutsakatika kwemhuka dzakawanda mumakore mamiriyoni mazana mana nemakumi mana nemashanu apfuura hakuna kungokonzera kutsakatika kwechikamu chikuru chezvisikwa zvemugungwa chete, asiwo kwakagadzira nzira yekuti boka remhuka dzemusana raimbova rechipiri ripedzisire rave nechikamu chikuru munhoroondo yakawanda yemhuka dzine mapfupa emukati.
